Vừa qua tại Hà Nội, Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương cùng các Viện Pasteur Nha Trang, Viện Pasteur thành phố Hồ Chaí Minh, Viện Vệ sinh dịch tễ Tây Nguyên, đại diện của Trung tâm Kiểm soát các bệnh truyền nhiễm và dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) cùng nhiều chuyên gia dịch tễ trong nước tổ chức Hội thảo giám sát cúm quốc gia từ năm 2006 đến nay. Các chuyên gia đều đánh giá cao vai trò của hệ thống này và đề nghị cần tiếp tục duy trì. Tuy nhiên, vấn đề khó khăn đang đặt ra khi sự tài trợ kinh phí 100% của CDC sẽ thay đổi vào tháng 3 tới.

"Đọc" diễn biến của hội chứng cúm mùa thông thường trên toàn quốc

Lần đầu tiên Việt Nam có được một bức tranh tổng thể về tình hình hội chứng cúm (HCC) trên cả nước khi Hệ thống giám sát cúm được đưa vào hoạt động tại 15 điểm trên toàn quốc từ năm 2006. PGS.TS. Nguyễn Trần Hiển - Viện trưởng Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương cho biết, từ năm 2006 - 2009, trong tổng số hơn 2.500 bệnh nhân được khám sàng lọc HCC thì số người dương tính với virut cúm chiếm 21,9%. Các kết quả tại 15 điểm giám sát cho thấy thời điểm số bệnh nhân mắc HCC cao nhất vào tháng 3 và tháng 9 nhưng nhìn chung HCC diễn ra quanh năm. Điều này cũng trùng với kết quả giám sát 24 bệnh truyền nhiễm nguy hiểm và phù hợp với hoạt động của virut cúm trên thế giới và các loại vaccin phòng cúm đã được sử dụng rộng rãi trên toàn cầu. Dựa trên các kết quả giám sát HCC suốt 4 năm qua, PGS. Nguyễn Trần Hiển cho rằng cúm ở Việt Nam không rõ rệt theo mùa mà diễn ra quanh năm. Các chủng virut cúm lưu hành ở nước ta là cúm A/H1, A/H3 và cúm B. Tùy theo từng khu vực mà có sự xuất hiện trước, sau của các typ này và chúng lần lượt thay thế lẫn nhau.

Điều tra dịch tễ ở bệnh nhân cúm.

Giám sát chặt chẽ đại dịch cúm A/H1N1 mới và các ca viêm phổi nặng do virut

Theo báo cáo của Hệ thống giám sát cúm quốc gia, từ khi xuất hiện virut cúm A/H1N1 mới trên thế giới, tất cả các điểm giám sát của Việt Nam đã bám sát diễn biến xâm nhập và bùng phát của đại dịch trên cả nước. Ca bệnh đầu tiên được phát hiện vào ngày 30/5/2009 tại TP. Hồ Chí Minh, sau đó từ tuần thứ 28, các ca cúm A/H1N1 mới tăng lên liên tục và chiếm ưu thế so với các loại cúm thông thường khác. Đặc biệt tuần thứ 39, cúm A/H1N1 mới chiếm 95% tổng số ca dương tính với các loại cúm mùa khác. Cho đến nay, virut này vẫn hoàn toàn chiếm ưu thế.

Song song với giám sát cúm mùa thông thường, các ca bệnh viêm phổi nặng được theo dõi xem có liên quan đến virut cúm A/H5N1 hay không. Từ năm 2006 đến nay có 721 ca viêm phổi nặng nghi ngờ có liên quan đến virut cúm, trong số đó có 112 dương tính với cúm A/H5N1, 57 ca tử vong. Về thực trạng này, TS. Trần Ngọc Hữu - Viện trưởng Viện Pasteur TP. Hồ Chí Minh cho biết, về nguyên tắc, cúm gia cầm xảy ra trước, sau đó mới xảy ra cúm trên người nhưng thực tế hiện nay là các ca bệnh H5N1 được phát hiện trước, sau đó quá trình điều tra dịch tễ mới phát hiện ra các ổ cúm gia cầm.

Hoạt động của hệ thống ra sao khi CDC cắt giảm tài trợ?

Theo TS. Trần Như Dương, Phó Viện trưởng Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương, với sự giúp đỡ của CDC, chúng ta đã tham gia vào hệ thống giám sát cúm toàn cầu, đây là cơ hội tốt để nâng cao năng lực chuyên môn ở tất cả các khâu giám sát, điều tra dịch tễ, xét nghiệm... Chưa bao giờ chúng ta có được sự giám sát bài bản, khoa học như hiện nay, mặc dù mới chỉ có 4 năm hoạt động nhưng hiệu quả mang lại rất lớn.

Ông Kappella - Chuyên gia của CDC cho biết, ông đánh giá cao hiệu quả mà các điểm giám sát cúm quốc gia của Việt Nam đạt được trong 4 năm qua, đó là xây dựng được một bức tranh khá đầy đủ về HCC cúm. Việc cung cấp thông tin đầy đủ về HCC không chỉ có ý nghĩa về mặt y tế (xác định biện pháp phòng dịch, xây dựng phác đồ điều trị, có kế hoạch sử dụng vaccin hợp lý...) mà còn liên quan đến hoạt động kinh tế - xã hội. Việt Nam sẽ phải có những điều chỉnh về hoạt động của hệ thống này khi mà sự đầu tư 100% của CDC như hiện nay sẽ cắt giảm từ tháng 4/2010.

Đây là thông tin khiến cho các nhà chuyên môn lo ngại, vì nếu không có kinh phí sẽ không thể duy trì được hoạt động của hệ thống giám sát như hiện nay, do đó việc phòng chống cúm sẽ rất khó khăn vì không có thông tin chính xác, nhất là khi ở nước ta, dịch cúm A/H1N1 vẫn song song với sự hiện diện của cúm A/H5N1.

Để có thể duy trì hệ thống giám sát cúm như hiện nay, các chuyên gia cho rằng cần phải tiếp tục có sự hỗ trợ của CDC, đồng thời phải có sự chủ động của nội lực. Theo ông Kapella, việc cắt giảm dần đầu tư kinh phí là phương châm hoạt động của CDC, họ chỉ hỗ trợ 80 - 100% giai đoạn đầu của các dự án, sau đó giảm dần. Các dự án sẽ phải tìm cách thích nghi với điều này sao cho phù hợp với tình hình thực tế. Ông cho rằng trong điều kiện kinh phí cắt giảm, Việt Nam cần phải cân nhắc nên tăng hay giảm các điểm giám sát trong thời gian tới, xem xét lại mọi hoạt động để có biện pháp tiết kiệm nhất và hiệu quả nhất.